Urząd m.st. Warszawy There are countless reasons to fall in love with Warsaw

Kościół św. Aleksandra

Kościół, wybudowany na wzór rzymskiego Panteonu, z okazji wizyty w Warszawie cara Aleksandra I, władcy nowo utworzonego Królestwa Polskiego, z którym wiązano początkowo nadzieje wolnościowe.

ulica Książęca 21 (mapa)
www.swaleksander.pl
Kościół św. Aleksandra fot. Karolina Naperty
Javascript is required to view this map.

Klasycystyczny kościół, wybudowany w latach 1818-1825 na wzór rzymskiego Panteonu.
Okazją do budowy kościoła i nadania mu za patrona św. Aleksandra była wizyta w Warszawie cara Aleksandra I, władcy nowo utworzonego Królestwa Polskiego, z którym wiązano początkowo nadzieje wolnościowe. Planowano wybudowanie na jego cześć bramy triumfalnej, jednak car zaproponował, by zamiast niej zbudowano w tym miejscu kościół.
Proboszcz parafii, wybitna postać tamtych czasów, pijar, był założycielem działającej przy kościele szkoły oraz Instytutu Głuchoniemych (siedziba Instytutu znajduje się nieopodal kościoła do dnia dzisiejszego)
Na plebanii kościoła, w  nocy z 16 na 17 stycznia 1863 roku, odbyło się zebranie komitetu działaczy narodowościowych, podczas którego ustalono termin wybuchu powstania - na noc z 22 na 23 stycznia 1863 roku i wydano rozkazy dla dowódców w terenie. Powstanie to przeszło do historii pod nazwą powstania styczniowego. Po upadku powstania księży i parafię dotknęły represje.
Pod koniec XIX wieku świątynia była zbyt mała dla potrzeb parafii. Została rozbudowana według projektu wybitnego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego. Był to zwycięski projekt na rozbudowę kościoła w konkursie ogłoszonym przez władze miasta, który był dużym wydarzeniem artystycznym w Stolicy. Kościół zyskał wówczas między innymi imponujące wieże.
W czasie powstania warszawskiego w 1944 roku kościół został znacznie zniszczony. Ocalała dolna część kościoła została oddana dla parafian już zimą 1945 roku. W latach 50. XX wieku podjęto decyzję o odbudowie kościoła, w formie okrojonej nawiązującej do pierwotnej. Przed kościołem utworzono obszerny taras wzniesiony kilka stopni ponad poziom chodnika. Taras ten przykrywa kościół dolny, a wejścia do niego (od strony Alej Ujazdowskich) wyznaczają miejsce ustawienia wież.
Przed kościołem znajdują się dwa granitowe obeliski zwieńczone krzyżami oraz figura kamienna św. Jana Nepomucena, który również trzyma krzyż. Ustawiono je tu znacznie wcześniej niż sam kościół. Od tych właśnie krzyży pochodzi nazwa placu, wcześniej nazywanego Rozdrożem Złotych Krzyży.